gedenken: Tragedie

15 februari

Clara Wichmann werd op 17 augustus 1885 geboren en stierf op 15 februari 1922, 36 oud, kort na de geboorte van haar dochter. Zij bepleitte de samenwerking tussen vrouwen in 'burgerlijke' en socialistische vredesorganisaties "omdat vrouwen een eigen wijze van beschouwen hebben". Als juriste streed zij voor humanisering en zelfs afschaffing van het strafrecht. Zij was van mening dat het ideaal van de mensenrechten alleen dichterbij gebracht kan worden met middelen die daarmee in overeenstemming zijn. Dit gedenken is ontleend aan "Over de beteekenis van het middel voor het doel" uit 1920.

Aldoor opnieuw is dit de tragedie geweest,
dat mensen van hun edel doel afgedreven werden
juist toen zij, om dit eerder te bereiken,
de schuld op zich gingen nemen
van het aanvaarden van middelen,
die het doel onwaardig waren.

Geen ijle ethiek is dit
maar de meest aantoonbare realiteit.

Het doel is niet onafhankelijk van het middel,
en het middel niet van het doel,
omdat iedere daad
haar eigen gevolgen meebrengt.

Daarom zijn niet zij de utopisten,
die langs de weg van de strijd
tegen iedere vorm van wapengeweld
het militarisme te niet willen doen,
doch zij die ter wille van een
laten-verdwijnen daarvan,
voorlopig een nieuwe vorm
van militarisme willen,
en die daarmee, onverbiddelijk,
opnieuw een militaire organisatie
moeten aanvaarden
met dwang en tucht en gezag-van-boven af:

Opnieuw bloedvergieten en oorlogsindustrie,
opnieuw krijgslist en allerhande bedrog,
opnieuw het wekken van anti-sociale driften,
opnieuw het bovendrijven van de rücksichtlosen
die het militarisme bestendigen
en dus opnieuw strijd ertegen
nodig zullen maken.

Niet alleen de wil tot dwang
valt op het ogenblik
in ons allen te bestrijden,
maar ook het geloof in dwang.
Clara Wichmann